बाळाची नाळ दगडाने ठेचून पुन्हा स्टेजवर नाचणाऱ्या लावणीसम्राज्ञी विठाबाई नारायणगावकर यांची कहाणी !

        कलेवर जिवापाड प्रेम करणारी आणि पोटाची खळगी भरण्यासाठी कोणत्याही संकटावर हसतमुखाने मात करत प्रेक्षकांचे मनोरंजन करणारी एक महान लोककलावंत म्हणजे विठाबाई नारायणगावकर. नऊ महिन्यांची गरोदर असताना तमाशाच्या फडात प्रसूती कळा सुरू झाल्यावरही, स्टेजच्या मागे तंबूत जाऊन स्वतःच्या हाताने दगडाने बाळाची नाळ ठेचून तोडणारी आणि अवघ्या काही मिनिटांत कपडे बदलून पुन्हा प्रेक्षकांसमोर नृत्यासाठी उभी राहणारी ही एक जिद्दी महिला होती. या अंगावर काटा आणणाऱ्या सत्य घटनेची सध्या सोशल मीडियावर जोरदार चर्चा सुरू आहे.

      कारण, हिंदी चित्रपटसृष्टीत सध्या चरित्रात्मक चित्रपटांची मोठी लाट आली असून, आता या महान लावणीसम्राज्ञीचा जीवनप्रवास रुपेरी पडद्यावर उलगडणार आहे. प्रसिद्ध अभिनेत्री श्रद्धा कपूर हिची प्रमुख भूमिका असलेल्या ईठा या चित्रपटाचा टीझर नुकताच सिनेमागृहांमध्ये प्रदर्शित झाला आहे. लक्ष्मण उतेकर यांच्या दिग्दर्शनाखाली बनत असलेल्या या चित्रपटाने प्रेक्षकांची उत्सुकता प्रचंड वाढवली आहे. मूळ बातमीनुसार, या टीझरमधील अंगावर शहारे आणणारा प्रसंग पाहून लोक अक्षरशः थक्क झाले आहेत आणि या ऐतिहासिक व्यक्तिमत्त्वाबद्दल अधिक जाणून घेण्यास उत्सुक आहेत.

      विठाबाई नारायणगावकर यांचा जन्म जुलै १९३५ मध्ये सोलापूर जिल्ह्यातील पंढरपूर येथे झाला. एका अस्सल कलावंत कुटुंबात जन्म झाल्यामुळे तमाशा आणि लावणी त्यांच्या रक्तातच भिनली होती. त्यांचे आजोबा नारायण खुडे तसेच वडील भाऊ बापू नारायणगावकर यांचा स्वतःचा तमाशाचा फड असायचा. त्यामुळे बालपणापासूनच त्यांना कलेचे बाळकडू मिळाले. कोणत्याही प्रकारच्या औपचारिक प्रशिक्षणाशिवाय त्यांनी उपजत कलेच्या जोरावर वयाच्या अवघ्या १०-१२ व्या वर्षी रंगमंचावर आपले पहिले पाऊल ठेवले आणि पुढे संपूर्ण देशभरात नाव कमावले.

     त्यांच्या आयुष्यातील तो सर्वात थरारक प्रसंग रक्तात न्हाली कुऱ्हाड या वगनाट्याच्या प्रयोगावेळी घडला. भर प्रयोगात कळा असह्य झाल्यानंतर त्यांनी एका मुलीला जन्म दिला आणि रक्ताने माखलेले कपडे बदलून त्या पुन्हा स्टेजवर आल्या. यातून वाचलेली तीच चिमुकली पुढे जाऊन सुप्रसिद्ध लावणी नृत्यांगना मंगलाताई बनसोडे म्हणून नावारूपाला आली, ज्यांना त्यांच्या योगदानाबद्दल राष्ट्रपती पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

      केवळ महाराष्ट्रच नव्हे, तर १९६२ मध्ये झालेल्या भारत-चीन युद्ध काळात देशाच्या सीमेवर लढणाऱ्या जवानांचे मनोबल वाढवण्यासाठी त्या आपल्या संपूर्ण कलापथकासह थेट नेफा सीमेवर पोहोचल्या होत्या. तिथे कडाक्याच्या थंडीत आणि युद्धजन्य परिस्थितीत त्यांनी सैनिकांसाठी तमाशाचे खेळ केले. त्यांच्या या अजोड कलेची आणि धैर्याची दखल घेत भारत सरकारने त्यांना १९५७ आणि १९९० साली राष्ट्रपती पदकाने गौरविले होते.

     असे असले तरी, आयुष्यभर कलेची निस्सीम सेवा करणाऱ्या या महान कलावतीचे शेवटचे दिवस मात्र अत्यंत गरिबीत आणि हालअपेष्टांत गेले. त्यांच्या निधनानंतर महाराष्ट्र शासन खडबडून जागे झाले आणि त्यांच्या स्मरणार्थ तमाशासम्राज्ञी विठाबाई नारायणगावकर जीवनगौरव पुरस्कार देण्यास सुरुवात केली. हा मानाचा पुरस्कार आता दरवर्षी एका ज्येष्ठ लोककलावंताला प्रदान केला जातो.

पत्रकाराचे मत:

एका महान कलाकाराचे जीवन आतून किती संघर्षमय आणि वेदनादायी असू शकते, हे विठाबाईंच्या थक्क करणाऱ्या कहाणीतून पुन्हा एकदा स्पष्ट होते. त्यांच्या आयुष्यावरील हा आगामी चित्रपट नक्कीच आजच्या पिढीला एका विस्मृत आणि खऱ्या नायिकेची नव्याने ओळख करून देईल.